„To, co niezrozumiałe, zakrywa to, czego się zrozumieć nie da,
i z tego powodu powinno być usunięte.”

POZNANIE

SIMONE WEIL

„Wiedza o sobie to miłość Boga.”

MISTRZ ECKHART

„Szczęśliwy jestem dlatego tylko, że Bóg jest umysłem, a ja to poznaję.”

EMIL CIORAN

„Prawdziwe poznanie to najgęstszy mrok.”

[JEAN BAUDRILLARD

„Istnieje złudzenie przedmiotu rzeczywistego, istnieje złudzenie rzeczywistego podmiotu przedstawienia, a oba złudzenia, obiektywne i subiektywne, odpowiadają sobie. Tutaj tkwi tajemnica. To dlatego, że świat nie istnieje po to, byśmy go poznali. Nie istnieje żadna konieczność poznania.”]

WOLA

SIMONE WEIL

„Dobro zaczyna się tam, gdzie się kończy wola, podobnie jak prawda zaczyna się tam, gdzie kończy się rozum.”

„Nagrodą za myślenie o Bogu z wystarczającą dozą uwagi i miłości jest przymus pełnienia Jego woli.”

MISTRZ ECKHART

„Temu kto swoją wolę bez reszty powierza Bogu, On oddaje w zamian swoją, i to tak całkowicie, tak prawdziwie, że wola Boża staje się dobrem własnym człowieka.”

WIARA

SIMONE WEIL

„Świadome poddanie wszystkich naturalnych władz duszy miłości nadprzyrodzonej – to wiara.”

„Wiara to pewność, że jest dziedzina inna niż ten nie dający się rozwikłać splot dobra i zła, który stanowi o naszym życiu, dziedzina, gdzie dobro wytwarza tylko dobro, a zło wytwarza tylko zło.”

„Istota wiary: niemożliwością jest naprawdę pragnąć dobra i nie otrzymać go.”

„Najlepszą podporą wiary jest gwarancja, że jeżeli prosi się swego ojca o chleb, nie daje nam kamieni.”

EMIL CIORAN

„Naprawdę wierzymy dopóty, dopóki nie wiemy, do kogo mamy zanosić błagania. Religia jest żywa, póki nie dopracuje się modlitw.”

[ALBERT CAMUS

„Jeśli w nic się nie wierzy, jeśli nic nie ma sensu i jeśli nie możemy uznać żadnej wartości, wszystko jest możliwe i żadna rzecz nie ma znaczenia […] Można równie dobrze podsycać ogień w krematoriach, jak pielęgnować trędowatych. Zło i cnota są przypadkiem albo kaprysem.”]

POKORA

SIMONE WEIL

„Pokora jest pewnym stosunkiem duszy do czasu. To zgoda na czekanie.”

MISTRZ ECKHART

„Prawdziwa pokora polega na tym, żeby człowiek pozostając tym, czym jest, a mianowicie bytem w swej naturze stworzonym z niczego, absolutnie wszystko co czyni lub czego nie czyni, uzależniał od światła łaski. Wiedzieć, co należy czynić, a czego nie czynić – oto prawdziwa pokora natury. A pokora ducha polega na tym, żeby człowiek wszelkie dobro, jakie Bóg mu wyświadczył, w równie małym stopniu uważał za swoje i sobie przypisywał, jak wtedy gdy jeszcze nie istniał.”

DYSTANS

SIMONE WEIL

„Aby miłość była możliwie największa, dystans jest możliwie największy. Dlatego też zło może dosięgnąć ostatecznej granicy, za którą zniknęłaby nawet możliwość dobra.”

[ALAIN

„Trzeba wierzyć w dobro, ponieważ go nie ma. Tak, jak nie ma sprawiedliwości. Mam ją nie tyle kochać czy jej pragnąć, ale mam wierzyć, że to właśnie ja będę ją czynił.”]

SIMONE WEIL

„Pragnąć kontaktu z rzeczywistością to kochać. Pożądamy prawdy po to, aby kochać w prawdzie.”

„Pozostać nieruchomym i zjednoczyć się z tym, czego się pragnie, bez zbliżania się […] Dystans jest duszą piękna.”

EMILY DICKINSON

"Zmarłam szukając Piękna - ale
Gdy się mościłam w mrokach Grobu -
Kogoś, kto zmarł szukając Prawdy,
Złożono w Pomieszczeniu obok -
Zapytał - co mnie uśmierciło -
Odpowiedziałam - "Piękno" -
"Mnie - Prawda - one są Tym Samym -
Jesteśmy Rodzeństwem..."

(tłum. Stanisław Barańczak)

WARTOŚCI

Świat wartości w myśli Simone Weil to temat rzeka, jej żywioł.

„Człowiek ma źródło energii moralnej na zewnątrz, tak jak i energii fizycznej (pożywienie, oddychanie). Zwykle je znajduje i dlatego łudzi się – również jeśli chodzi o stronę fizyczną – że w sobie nosi zasadę samozachowania energii. Tylko odjęcie, brak, sprawia, że odczuwa potrzebę.”

„Umysł jest bowiem ze swojej istoty, zawsze i niezależnie od swojego usposobienia dążeniem ku wartości, więc nie może on uważać pojęcia wartości za niepewne, jeżeli nie uważa za niepewne własnego istnienia, co jest dla niego niemożliwe.”

…cnota polega na zamknięciu w sobie zła, które sprawia cierpienie, na nieuwalnianiu się odeń poprzez szerzenie go wokół czynem lub wyobraźnią…”

„To właśnie wartości stają się dla nas czymś nierzeczywistym […] Tylko doskonały dystans pozwala dostrzec rzeczy nagie, nieprzesłonięte wartościami kłamliwymi.”

„Są na ziemi trzy tajemnice, trzy rzeczy niepojęte. Piękno, sprawiedliwość i prawda”.

„Piękno to harmonijne połączenie się przypadku i dobra.”

„Prawda to zetknięcie się dobra z inteligencją.”

[ALBERT CAMUS

„…życie samo w sobie jest sądem wartościującym. Oddychać to sądzić.”]

METAXU

SIMONE WEIL

„Czego zniszczenie jest świętokradztwem? Nie tego, co jest w dole, bo to nie ma znaczenia. Nie tego, co jest w górze, bo tam nawet sięgnąć nie podobna. Metaxu. Metaxu to dziedzina dobra i zła.”

MISTRZ ECKHART

„Dusza została stworzona w punkcie, w którym spotykają się ze sobą czas i wieczność, dlatego dotyka jednego i drugiego. Wyższymi władzami dotyka wieczności, niższymi natomiast – czasu. W konsekwencji działa ona w czasie, jednak nie według czasu, lecz na sposób wieczności.”

MODLITWA

SIMONE WEIL

„Ojcze nasz, ojcze niebios.”

„Ostatniego lata, przerabiając grekę z T., zrobiłam mu rozbiór Pater Noster po grecku. Obiecaliśmy sobie, że nauczymy się tekstu na pamięć […] Od tego czasu jako jedyną praktykę narzuciłam sobie odmawianie go każdego ranka raz jeden z absolutną uwagą.”

„Musimy tylko skierować wzrok ku Niemu. Nie trzeba Go szukać, wystarczy zmiana kierunku patrzenia. Reszta należy do Niego.”

MISTRZ ECKHART:

„Gdy Bóg spogląda na stworzenie, daje mu tym samym jego byt; gdy stworzenie patrzy na Niego, otrzymuje przez to swój byt.”

„Gdy wczoraj siedziałem w jakimś miejscu, powtarzałem te słowa z Pater noster: „Bądź wola Twoja!” Byłoby lepiej, gdyby było napisane: „Niech wola będzie Twoja!” Niech moja wola stanie się Jego wolą, abym ja stał się Nim.”

EMIL CIORAN

„Czy jest do pojęcia, żeby modlitwa była czymś więcej niż monolog, by ekstaza miała wartość poza samą sobą, by nasze zbawienie albo zatrata mogły obchodzić jakiegoś boga?

A jednak byłoby dobrze, gdybyśmy przynajmniej przez sekundę co dnia mogli dopuszczać taką ewentualność.”

„Prawdziwa samotność jest tylko tam, gdzie myślimy o naglącej potrzebie modlitwy – modlitwy n a s t ę p u j ą c e j po Bogu i po samej Wierze.”

GEORGE HERBERT

Love bade me welcome; yet my soul drew back,
            Guilty of dust and sin.
But quick-eyed Love, observing me grow slack
    From my first entrance in,
Drew nearer to me, sweetly questioning
            If I lack’d anything.

‘A guest,’ I answer’d, ‘worthy to be here:’
            Love said, ‘You shall be he.’
‘I, the unkind, ungrateful? Ah, my dear,
            I cannot look on Thee.’
Love took my hand and smiling did reply,
            ‘Who made the eyes but I?’

‘Truth, Lord; but I have marr’d them: let my shame
            Go where it doth deserve.’
‘And know you not,’ says Love, ‘Who bore the blame?’
            ‘My dear, then I will serve.’
‘You must sit down,’ says Love, ‘and taste my meat.’
            So I did sit and eat.

Simone Weil – À propos du ‚Notre Père’

CZESŁAW MIŁOSZ

"Niech ludzie wiedzą
co jest boskie,
uczyńcie tak,
aby wiedzieli:
to wszystko.
Jeżeli Boga
przywodzi na myśl
Grekowi sztuka Fidiasza,
Egipcjaninowi
cześć oddawana
zwierzętom,
innemu człowiekowi
rzeka,
jeszcze innemu
ogień,
nie gniewa mnie
ich niezgoda;
byleby wiedzieli;
byleby kochali
byleby pamiętali."

UWAGA

O uwadze, współczuciu, łasce, oderwaniu… Refleksje Simone Weil w medytacyjnym spotkaniu z mniszką szkoły Therawady.

„Wygaszanie pragnień (buddyzm) – czy oderwanie się – amor fati – czy pragnienie dobra absolutnego; chodzi wciąż o to samo: opróżnić pragnienie i dążenie do celu z wszelkiej zawartości, kierować pragnienie w pustkę, pragnąć nie życząc sobie niczego. Oderwać nasze pragnienie od wszelkich dóbr i czekać. Doświadczenie uczy nas, że takie oczekiwanie jest uwieńczone skutkiem. Dotykamy wtedy dobra absolutnego.”

EMIL CIORAN

„Naprawdę liczy się tylko to, by zrozumieć […] A zrozumieć, to znaczy zorientować się, w jakim stopniu ktoś doznał rozbudzenia, ile nierzeczywistości potrafi dostrzec w każdym zjawisku.”

PRAXIS

„Po roku w fabryce, przed powrotem do zawodu nauczycielskiego, pojechałam z rodzicami do Portugalii i tam wybrałam się sama na wycieczkę do jednej z małych wiosek. Miałam wtedy duszę i ciało niejako w kawałkach. Ten kontakt z nieszczęściem zabił moją młodość […] Dopiero w fabryce, kiedy utożsamiłam się, w opinii wszystkich i w mojej własnej, z anonimową masą, nieszczęście innych weszło mi w ciało i duszę.”

[VINCENT VAN GOGH

„Wybrałem jedną z najstarszych i najbardziej niebezpiecznych kopalń w całej okolicy, zwaną Marcasse. Jest to kopalnia o bardzo złej reputacji, gdyż wielu ludzi poniosło w niej śmierć […] Jest to ponura nora, gdzie od pierwszego spojrzenia wygląda zewsząd groza i śmierć.”]

SIMONE WEIL

„Rzeczy grają rolę ludzi, ludzie grają rolę rzeczy.”

UWAGA

„Uwaga jest związana z pragnieniem. Nie z wolą, ale z pragnieniem. Albo ściślej, ze zgodą.”

„Uwaga polega na tym, że zawiesza się myśl, że pozostawia się ją giętką, pustą i gotową wchłonąć przedmiot […] myśl powinna być pusta, w oczekiwaniu, niczego nie szukać, ale być gotową do przyjęcia w jego nagiej prawdzie przedmiotu, który ma w nią przeniknąć.”

EMIL CIORAN

„Myśl też jest przesądem i przeszkodą […] Myśleć to uczestniczyć w niewyczerpanej iluzji wciąż rodzącej i pożerającej, złaknionej samoutrwalania się i samoniszczenia; to iść w zawody z obłędem.”

SIMONE WEIL

„Po miesiącach wewnetrznych ciemności, zyskałam nagle i na zawsze pewność, że jakakolwiek istota ludzka, nawet jeżeli jej przyrodzone uzdolnienia są żadne, przenika w to królestwo prawdy zarezerwowanej dla geniuszów, jeśli tylko pragnie prawdy i zdobywa się stale na wysiłek uwagi, aby jej dosięgnąć.”

„Skupienie to krok ku bezśmierci.”
[Dhammapada]

CZAS

[GUSTAVE THIBON

„Przeszłość dla Simone Weil miała barwę wieczności…”]

SIMONE WEIL

„Przeszłość […] jest utkana z czasu o kolorze wiecznym. Poczucie rzeczywistości jest w niej czyste […] Teraźniejszość, jesteśmy do niej przywiązani. Przyszłość, fabrykujemy ją w naszej wyobraźni. Tylko przeszłość, jeżeli jej nie fabrykujemy na nowo, jest czystą rzeczywistością.”

EMIL CIORAN

„Ten czas niedawny zaszczepiony na odległym, ów czas wytworzony i rzutowany, miał już niebawem ujawnić moc swej destrukcyjności: obiektywizując się, miał stać się historią, potworem, przed którym niepodobna uciec…”

„…czasowy wymiar istnienia wprowadza element nicości do procesu samostanowienia bytu, skutkiem czego wszystko, co zużywa się w czasie, pośrednio dowodzi swojej niesubstancjalności.”

PUSTKA

SIMONE WEIL

„Możliwe jest sferą wyobraźni, a tym samym degradacji. Trzeba chcieć albo tego, co właśnie istnieje, albo tego, co nie może wcale istnieć, albo lepiej jeszcze jednego i drugiego. To, co jest i to, co nie może być, są zarówno poza stawaniem się.”

„Od złudzenia do śmiertelnego cierpienia, od śmiertelnego cierpienia do świadomości złudzenia, od rozpadu do stawania się…”

„Zależnie od ignorancji powstają działania wolicjonalne, zależnie od działania wolicjonalnego powstaje odradzająca się świadomość, zależnie od odradzającej się świadomości powstaje umysł-ciało, zależnie od umysłu-ciała powstaje sześć zmysłów, zależnie od sześciu zmysłów powstaje kontakt, zależnie od kontaktu powstaje odczucie, zależnie od odczucia powstaje lgnięcie, zależnie od lgnięcia powstaje chwytanie, zależnie od chwytania powstaje stawanie się, zależnie od stawania się powstaje odradzanie się, zależnie od odradzania się powstaje schyłek i śmierć, smutek, lament, ból, zmartwienie i rozpacz. Tak więc powstaje całe skupisko cierpienia…” 

[Mahānidānasuttaṃ]

EMIL CIORAN

„Przekarmieni wrażeniami i ich konsekwencją – stawaniem się – jesteśmy nie-wyzwolonymi ze skłonności i, z zasady, potępieńcami na własne życzenie…”

„Pustka pomaga nam zdruzgotać pojęcie bytu, przy czym sama tej ruinie nie podlega – potrafi się oprzeć atakowi, który w przypadku wszelkiej innej idei oznaczałby jej autodestrukcję. Prawda, że nie jest ona pojęciem, lecz czymś, co pomaga nam uwolnić się od wszelkiego pojęcia.”